‘Ontgroening’, veel minder doen aan klimaat en milieu, moet het sleutelwoord zijn voor de bezuinigingen die de overheid wil realiseren. Op de Ontgroeningsdag 2010 presenteerde voorzitter Adriaan de Lange van de Groene Rekenkamer een plan dat 20 miljard kan opleveren. Het schrappen van deze milieu regels en plannen is bovendien het minst pijnlijk van alle alternatieven. Veel van de huidige voorgestelde maatregelen op milieu/klimaatgebied moeten het vooral hebben van een hoog ‘feelgood’-gehalte, hun praktische betekenis is verwaarloosbaar. Daar staat tegenover dat een bezuiniging van 15% op willekeurig welk ander beleidsterrein (politie, onderwijs, uitkeringen) de burgers veel meer en dieper zal raken.

Groene Rekenkamervoorzitter dr. ir. Adriaan de Lange is er niet van overtuigd dat er een milieucrisis is. Vroeger, in de jaren 60 wel, toen was de Rijn smerig, de lucht soms verstikkend en zo voort. Maar door die vervuiling een tijdlang te accepteren werd Nederland rijker en was er op een gegeven moment voldoende geld om er wat aan te doen. Dat is dan ook gebeurd. Maar hoewel Nederland dramatisch veel schoner is dan een halve eeuw geleden wordt er steeds harder geschreeuwd over oprukkende vervuiling en zou zelfs de hele planeet in gevaar zijn.

Die onrust, zo verklaarde De Lange komt niet voort uit daadwerkelijke constatering van verregaande vervuiling, maar uit de toepassing van computermodellen die worden gebruikt om de toekomst te voorspellen. daar stop je dan het gegeven ‘Toenemende wereldbevolking’ en ‘Niet toenemende voedselproductie’ in en dan krijg je ‘Honger’ als uitkomst.  Zo kun je de meest gruwelijke toekomstvoorspellingen maken, maar het is de vraag wat die modellen met de werkelijkheid te maken hebben. In de natuurkunde werken dergelijke modellen prima omdat men daar rekent aan kleine deeltjes als quarks of fotonen. Die gedragen zich allemaal voorspelbaar, maar mensen zijn geen fotonen hun gedrag is niet voorspelbaar. Mensen reageren op problemen, proberen ze op te lossen. De bange voorspellingen in het Rapport van de Club van Rome (1973) zijn om die reden niet uitgekomen.

De Lange: ‘De financiële crisis dwingt ons met beide benen op de grond te staan en de meeste mensen die ik spreek begrijpen dat. Maar Nederlanders zijn megalomaan. We zijn met 16 miljoen, dat lijkt heel veel maar in feite is Nederland vergelijkbaar met een grote stad in China – en daar zijn er 30 of 40 van en in India zijn er 20 van. We moeten niet het idee hebben dat wij voor al die mensen kunnen denken, dat kunnen ze zelf heel goed.’

In de Langes’ bezuinigingsplannen heeft windenergie een prominente plaats. Tot 2020 zou daar 20 miljard in gestoken worden, hetgeen neerkomt op 2 miljard per jaar. Waarschijnlijk wordt het overigens meer.  ‘Dan: de onderhoudskosten. In Duitsland hebben ze daar al wat ervaring mee. Dat loopt, zeker met de molens die ze op zee gaan bouwen  ook vrij snel op tot 2 a 3 miljard per jaar. Dan heeft U het verhaal gehgoord dat je noodvermogen, reservevermogen beschikbaar moet hebben om fluctaties weg te regelen. Dat zijn  snel te starten gascentrales, die kunnen binnen een paar minuten tot een kwartier aan het net zijn. Die hebben een laag rendement, maar die moet je wel bouwen voor 75% van het geinstalleerde windvermogen en waarschijnlijk voor 95% zoals we vanmorgen hoorden. Gascentrales zijn dure centrales, en dat komt dus neer op 1 a 2 miljard per jaar.’

‘Maar door de fluctuaties van de windenergie zakt het rendement van  conventionele centrales en dat betekent dat je meer geld uit geeft aan brandstoffen… een half a een miljard per jaar.’

Ook aan de angst voor het veranderende klimaat wordt veel geld uitgegeven, maar: ‘Het gaat dan om allerlei flink versluierde kosten. Je krigt ze moeilijk boven water, maar een reëele slag is dat het over een paar jaar zeker 3 tot 5 miljard per jaar kost’

Ook de ‘Ecologische Hoofdstructuur’ kost veel geld. Het gaat hier om het plan om de versnipperde natuurgebieden (totaal 350.000 hectare) in het land met elkaar te verbinden via bruggen en ‘ecoducten’. De Lange: ‘Er wordt over een periode van 25 jaar zeker 20 miljard uitgegeven en we zijn nu op twee derde, dus we geven daar in de komende 10 jaar tot 2018 0,5 tot 1 miljard per jaar aan uit.’

‘Dan een andere insteek: Kernenergie is echt de goedkoopste bron van energieopwekking. Als we 78% van onze elektriciteitsopwekking met kernenergie zouden doen, de Fransen doen dat, dan besparen we makkelijk 1 miljard per jaar.’

‘Subsidies op elektrisch rijden. Dat begint nu ook een hoge vlucht te nemen en als je daar even aan rekent kom je snel aan een miljard per jaar. Dat realiseren de mensen zich nauwelijks maar het gaat binnen de kortste keren over hele grote sommen gelds.’

‘Verder een thema dat U al had kunnen nalezen in ons Groenboek dat we in 2003 hebben gepubliceerd, zoals de tarragrond. Dat is de grond die aan aardappelen en suikerbieten kleeft. Voorheen werd die er af gespoten en teruggebracht naar de akker. Dat mag niet meer, het is nu categorie 1 vervuilde grond. Waarom? Nederland is als een lapjesdeken ingedeeld en ieder lapje heeft een analyse ondergaan, en daarbij zijn dertig stoffen gedefinieerd en die mogen in die lapjes in bepaalde concentraties voorkomen, dus je mag die grond niet gewoon storten want die concentraties komen niet overeen. We hebben daar al op gereageerd met: dan moet je een paraplu boven Nederland bouwen vanwege al die tonnen Saharazand die hier van tijd tot tijd naar beneden komen met atmosferische storingen of alles wat de rivieren meebrengen uit het buitenland verbieden. Maar tarragond mag dus niet meer terug naar de akkers. Dat kost ons 50 tot 100 miljoen per jaar. Maar samen met andere maatregelen kost dit ons meerdere miljarden per jaar.’

‘Dan hebben we inmiddels een flink ambtenarenapparaat opgebouwd op  milieugebied, niet alleen bij de rijksoverheid , maar ook op provinciaal en gemeentelijk niveau. Dat zijn er volgens een ruwe schatting 10.000, en merendeels zijn dat beleidsambtenaren dus die verdienen goed. Daar zou je een miljard op moeten kunnen besparen.’

‘Als je al deze zaken optelt dan kom je hoger uit dan 20 miljard, maar sommige dingen zullen meevallen en andere zaken tegenvallen. Wij houden het op 15 tot 20 miljard per jaar dat zo bezuinigd kan worden. Dat is 6% van de rijksbegroting.’

‘Dat is wel eens eerder gedaan. 1970 was het topjaar van de Deltawerken en toen gaven we ook 6% van de rijksbegroting uit aan directe veiligheid. Dat ging echt ergens over.  Dus het kan wel, maar het kost een enorme inspanning.’

Wat zijn de neveneffecten van dergelijke bezuinigingen?

De Lange: ‘We hoeven die windmolens en gascentrales niet meer te bouwen dus we houden ‘goedkope’ elektriciteit. Goedkoop moet overigens tussen aanhalingstekens want Nederland begint een duurte-eiland te worden in Europa.’

‘De Nederlandse bijdrage aan man-made CO2 verandert niet of verbetert zelfs. We kunnen onze centrales laten draaien zonder rendementsverlies door windmolens en kernenergie produceert ook geen CO2.’

‘We kunnen gewoon weer mest uitrijden. Dat gepraat over nitraat en ammoniak is allemaal mooi, maar het leidt nergens toe anders dan het controleren van de boeren. Dit geldt overigens niet voor de zandgronden, daar gelooft de Groene Rekenkamer wel dat de grond kwetsbaar is.’

‘Misschien krijgen we wel meer mooie Volgermeerpolders. Dat is een polder ten noorden van Amsterdam waar een heleboel chemisch afval ligt. Daar wordt nu al 20 jaar helemaal niets gedaan en dat is een walhalla geworden, een heerlijke plek voor allerlei flora en fauna. Dus als we ophouden met het opruimen van dat soort gebieden dan ontstaat daar al gauw weer mooie natuur. Het opruimen kost in ieder geval een berg geld.’

‘Tot het jaar 2100 stijgt de zeespiegel gewoon met 18 cm per eeuw dat is geloof ik al een millennium het geval. In het jaar 2020 zijn er verschillende kerncentrales bij gebouwd.’

‘We gaan niet terug naar de organische stad. In de 19^e eeuw, tot zelfs 1920, was een stad een behoorlijk vuil gebied. Riolering was maar in beperkte mate aanwezig, Vuilophaaldiensten idem. Dat noemde men de organische stad. Daar gaan we natuurlijk niet naar terug dat zou absurd zijn we willen gewoon een prettige leefomgeving . Maar we gaan ook niet doen zoals nu in Rotterdam naar de ‘duurzame’ stad. Die zou helemaal self-supporting moeten zijn en klimaatneutraal, en helemaal niets onttrekken of toevoegen aan het milieu. Dat willen we ook niet.’

De Lange maakte tot slot nog een ronde langs de alternatieven voor deze bezuinigingen. Uitkeringen omlaag? Minder politie? Nog slechter Onderwijs? Geld weghalen bij Jeugd en Gezin? De zorgpremie omhoog? 20% van de medewerkers van het Ministerie van Justitie ontslaan? Het zijn allemaal maatregelen die grote schade aanbrengen terwijl de door de Groene Rekenkamer voorgestelde maatregelen nauwelijks gemerkt zullen worden, en door de verminder regeldruk ook de economie nog een flinke boost zouden kunnen geven.

De Groene Rekenkamer heeft inmiddels contact opgenomen met de coordinator van de 20 werkgroepen die voor de regering ‘zonder enige taboes’ plannen voor bezuinigingen moeten bedenken, we willen ze graag met het bovenstaande confronteren.

De Powerpointpresentatie van dr ir de Lange staat hier.